Najczęstsze schorzenia laryngologiczne u nurków

Poniżej opisano najczęstsze schorzenia laryngologiczne u nurków. Szersze informacje można również znaleźć w dziale Artykuły dla nurków publikujemy w dwumiesięczniku „Podwodny Świat”.

Skrzywienie przegrody nosa i przerost małżowin nosowych

Przegroda nosowa jest to twór dzielący jamę nosa na stronę prawą i lewą. Składa się z części błoniastej, chrzęstnej i kostnej, pokrytej częściowo skórą, ale przede wszystkim błoną śluzową. W jamie nosowej znajdują się również tzw. małżowiny nosowe, które umocowane są na ścianie bocznej nosa, a ich wielkość może mieć istotny wpływ na swobodny przepływ powietrza przez nos.
Po pierwsze idealnie prosta przegroda nosa jest rzadkością! Skrzywiona może być część chrzęstna i/lub kostna co znacznie upośledza drożność nosa.
Gdy nie występują inne objawy kliniczne związane ze skrzywieniem przegrody to stan taki nie wymaga żadnego leczenia. Ograniczenia drożności nosa mogą wynikać również z przerośniętych/obrzękniętych małżowin nosowych.
Z nurkowego punktu widzenia, skrzywienie przegrody nosa i przerost małżowin nosowych może być przyczyną bólów głowy, być przyczyną zapaleń zatok i mieć wpływ na trudności związane z przedmuchiwaniem uszu, a czego efektem może być uraz ciśnieniowy ucha/zatok. Na zdjęciach tomografii komputerowej pokazano skrzywioną przegrodę nosa (czerwona strzałka) i przerośniętą małżowinę nosową dolną (żółta strzałka).

Zapalenie zatok przynosowych (ZZP)

Zatoki przynosowe (zatoki oboczne nosa)  są to przestrzenie powietrzne w kościach twarzoczaszki łączące się z jamą nosową. Zaczynają się one rozwijać u człowieka w życiu płodowym, ale ostateczne wymiary osiągają w drugiej dekadzie życia. Wyróżnia się zatoki czołowe, sitowe, szczękowe i zatokę klinową. Zatoki posiadają wiele funkcji m.in. oddechową, mechaniczną, termiczną, fonacyjną i inne.

Z nurkowego punktu widzenia oprócz nawilżania i ogrzewania wdychanego powietrza zatoki służą do wyrównywania różnicy ciśnień podczas oddychania lub podczas gwałtownego wzrostu/spadku jego wartości.

Zapalenie zatok przynosowych (ZZP) to stan zapalny dotyczący głównie błony śluzowej zatok przynosowych, który może znacznie ograniczyć drożność nosa i być przyczyną problemów usznych. ZZP można podzielić m.in. ze względu na umiejscowienie (np. zapalenie zatoki szczękowej, sitowych), przebieg kliniczny (np. ostry, przewlekły, z polipami lub bez polipów), czynnik etiologiczny (np. wirusowy, bakteryjny czy też grzybiczy) i inne.

Stanami predysponującymi do wystąpienia zapalenia zatok to m.in. alergiczny nieżyt nosa, astma oskrzelowa, skrzywienie przegrody nosa, próchnicze zęby, palenie papierosów, niektóre choroby genetycznie uwarunkowane (np. mukowiscydoza), pływanie, a zwłaszcza nurkowanie. Należy pamiętać, że część zębów szczęki może mieć swoje korzenie w świetle zatoki szczękowej i dlatego stany zapalne zębów mogą łatwo przenosić się do zatoki szczękowej.
Z nurkowego punktu widzenia, podobnie jak w przypadku skrzywienia przegrody nosa, zmiany zapalne zatok mogą być przyczyną problemów z przedmuchaniem uszu, bólów głowy a także urazów ciśnieniowych zatok i uszu. Na zdjęciu tomografii komputerowej zatok pokazano zapalenie prawej zatoki szczękowej (czerwona strzałka).
 

Niedrożność/zapalenie trąbek słuchowych (trąbek Eustachiusza)

Trąbka Eustachiusza jest to kanał chrzęstno-kostny długości 3–4 cm pokryty błoną śluzową łączący jamę bębenkową ucha środkowego z częścią nosową gardła (żółta strzałka).
Głównym zadaniem trąbki słuchowej jest wyrównywanie ciśnień po obu stronach błony bębenkowej, co zapobiega ewentualnym jej bardzo bolesnym urazom (perforacja)  przy zmianach ciśnienia atmosferycznego.
Z nurkowego punktu widzenia to najważniejszy narząd aby skutecznie „przedmuchać uszy” (np. próba Valsalvy).
Nieżyt/zapalenie trąbek słuchowych
Najczęściej schorzenie jest następstwem chorób nosa, zatok przynosowych, gardła i jest związane z infekcjami górnych dróg oddechowych, alergią lub zmianami anatomicznymi. Obrzęk błony śluzowej trąbek słuchowych i gęsta wydzielina w okolicy jej ujścia do gardła (żółta strzałka) powoduje upośledzenie dopływu powietrza do jamy bębenkowej, powstaje podciśnienie zasysające błonę bębenkową, a następnie może dochodzić do gromadzenia się płynu wysiękowego powodując zapalenie uszu lub perforacji błony bębenkowej w przypadku braku wyrównania ciśnienia w uchu środkowym.

Główne objawy zapalenia trąbki słuchowej to uczucie zatkania ucha, szumy uszne, upośledzenie słuchu i uczucie przelewania płynu w uchu. Z nurkowego punktu widzenia zaburzenia związane z trąbkami słuchowymi mogą być główną przyczyną trudności w przedmuchiwaniu uszu i urazów ciśnieniowych ucha środkowego.

Zapalenie ucha zewnętrznego – „ucho pływaka”
Ucho pływaka jest stanem zapalnym/infekcyjnym ucha zewnętrznego (a w zasadzie przewodu słuchowego zewnętrznego), który może być spowodowany długim i częstym kontaktem z wodą (nurkowie, pływacy), uszkodzeniem naskórka przy czyszczeniu uszu lub też podrażnieniem czynnikami chemicznym. Przyczyną zapalenia jest najczęściej infekcja bakteryjna/grzybicza.
Czynniki ryzyka:

  • częsty kontakt z wodą,
  • uraz mechaniczny naskórka: najczęściej podczas czyszczenia uszu przy użyciu tzw. patyczków do uszu,
  • podrażnienie chemiczne,
  • czyrak przewodu słuchowego zewnętrznego,
  • wąskie przewody słuchowe zewnętrzne, co powoduje długie zaleganie wody w przewodzie słuchowym zewnętrznym.

Ważne jest zapobieganie rozwojowi choroby, a w przypadku rozwiniętej choroby wdrożenie odpowiedniego leczenia laryngologicznego i pobranie wymazu z ucha. Niejednokrotnie ucho pływaka mylone jest z zapaleniem ucha środkowego, w sytuacji gdy np. podczas safari nurkowego nie ma dostępu do laryngologa. Należy pamiętać, że inne jest leczenie obu jednostek chorobowych.

Zawroty głowy
Zaburzenia równowagi/zawroty głowy (vertigo) pojawiające się w trakcie ruchu wirowego lub po nagłej zmianie pozycji ciała to normalna reakcja organizmu. Gdy jednak zawroty głowy pojawiają się i powtarzają podczas nurkowania, należy poszukać przyczyny i zasięgnąć pomocy u lekarza. Należy pamiętać, że przyczyn zawrotów głowy jest dużo i mogą dotyczyć schorzeń neurologicznych, laryngologicznych, ortopedycznych, internistycznych czy okulistycznych. Stąd zdarza się, że konieczne jest badanie przez wielu specjalistów.

Zakładając jednak, że nurek to osoba zdrowa, która uzyskała kwalifikacje do nurkowania, najczęstsza przyczyna pojawienia się zawrotów głowy wynika z podrażnienia (rzadziej uszkodzenia) ucha wewnętrznego (układ przedsionkowy, błędnik). Celem ustalenia rozpoznania i wdrożenia odpowiedniego leczenia należy zebrać szczegółowy wywiad lekarski, a także zlecić badania dodatkowe, np. badania słuchu, badanie błędników, badania obrazowe i inne.
Zawroty głowy mogą się również pojawić z powodu tzw. alternobaric vertigo, czyli w sytuacji gdy dochodzi do nierównomiernego wyrównywania ciśnienia w uszach w przypadku schorzenia jednej trąbki słuchowej.

Nagła głuchota
Jest to rzadkie schorzenie u nurków. Jest to odbiorcze upośledzenie słuchu, które pojawia się po nurkowaniu, najczęściej jednostronnie, o różnym poziomie niedosłuchu, łącznie z całkowitą głuchotą. Część chorych uskarża się na występujące jednocześnie szumy uszne oraz zawroty głowy. Nagła głuchota dokonuje się zazwyczaj w ciągu 24-72h i spowodowana jest niedotlenieniem/uszkodzeniem komórek zmysłowych narządu słuchu. Nagła głuchota i silne zawroty głowy u nurków mogą świadczyć np. o barotraumie ucha wewnętrznego lub uszkodzeniu okienka okrągłego lub owalnego. U każdego chorego należy przeprowadzić badanie lekarskie i badania dodatkowe m.in. badania słuchu, badania obrazowe.
Ważne jest rozróżnienie barotraumy ucha wewnętrznego od uszkodzeń ucha wewnętrznego związanego z chorobą dekompresyjną!